نخستین اسکناس یک تومانی زمان ناصرالدین شاه

تومه­ن - Tümən کلمه ای توركی آلتائی به معنی واحد شمارش معادل ده هزار، واحد پولی بزرگ در دولتهای توركی آذربایجانی حاكم بر ایران، توده بزرگ انباشته شده، تعداد زیاد، بیشمار، قصبه ای مشتمل بر صد ده، واحد نظامی مركب از ده هزار سرباز، قشونی متشکل از ده هزار سپاهی (رتبه امیر تومان به معنی فرمانده ده هزار، سرلشكر) است. تومان در اصل بر رقمهای کلان دلالت می کرده است. مصدر تومه­نمه­ك Tümənmək در زبان تركی به معنای ثروتمند گشتن و زیاد شدن از همین کلمه مشتق شده است.

تومه ن در شعر توركی قدیم نیز به همین معنی بكار برده شده است (اؤكوش اؤودو ایله، تومه­ن مین ثنا / اوغان بیر بایاتا اونا یوخ فنا . ترجمه : ( با سپاس بسیار و هزاران هزار ثنا، به خدای قادری كه بر او فنائی نیست). کاربرد تومان در سنگ نوشته های تورکی اورخون حکایت از پیشینه کهن این واژه دارد. ریشه واژه تومان را تورکی و برخی نیز چینی دانسته اند. تومه­ن در زبان تخاری کهن با ضبط تمان - تیمن و در تخاری متأخر به شکل تومانه در معنای ده هزار به کار رفته است.

این كلمه توركی به شكل تومان Tuman وارد زبان فارسی شده است. لفظ تومان نخستین بار در زمان سلاطین توركی بر پولهای دولتهای توركی حاكم بر اراضی فعلی ایران ظاهر شده است. نخستین شواهد کاربرد تومان در زبان فارسی نیز به متون تاریخی دوره مغول باز می گردد. در این دوره تومان معادل ده هزار دینار زر رایج بوده و گاه برای شمارش آقچه، مال، یاستیق (نوعی پول توركی، به فارسی بالش)، حقوق دیوانی و خراج ممالک به کار می رفته است.




تاریخ : شنبه 30 دی 1391 | 02:40 ق.ظ | نویسنده : پرستو فرقانی طوسی | نظرات