قلعه باستانی ماركوه - رامسر
در جنوب شرقی شهر كتالم بر فراز كوهی منفرد، بقایای دژ باستانی ماركوه، مشاهده می شود. ماركوه یكی از كوه های منطقه و با ارتفاعی كم در جنوب شرقی رامسر و در شرق شهر كتالم واقع است و مشرف به دریا می باشد، این كوه كه بر بخشی از منطقه كتالم رامسر سایه افكنده و چندان مرتفع نیست با موقعیت خاصی كه دارد در طول تاریخ مورد توجه بوده است، چرا كه در منتهی الیه شمال البرز قرار گرفته و نزدیك دریا می باشد و از سمت جنوب تا ارتفاعات گرسباسر كه فاصله ی زیادی از همدیگر دارند همه جا را می توان زیر نظر قرار داد. ماركوه علاوه بر این كه نام این كوه است نام روستایی نیز می باشد كه در دامنه شمالی آن قرار دارد و در حال حاضر داخل محدوده شهر كتالم است و آن را ماركوبن می نامند و جاده آسفالته كتالم به تالار سر از كنار آن می گذرد. حدودا بیست سال قبل تاسیسات تقویت كننده رادیو و تلوزیون روی این كوه به وجود آمده است.
قلعه ماركوه از قلاع پوشش جنگلی گیلان باستان است كه با ملاط سنگ و ساروج ساخته شده و در حال حاضر دكل تلویزیون شهرستان رامسر در كنار آن قرار دارد. با گذشت چندین قرن هنوز آثاری از آن بر جای مانده است. تاریخ دقیق بنای این قلعه مشخص نیست، اما وقایعی كه در این قلعه رخ داده حكایت از قدمت تاریخی قلعه دارد و با توجه به مشاهده ی نشانه های تمدن ساسانی در قلعه ماركوه تاریخ بنای آن قطعا به پیش از اسلام می رسد. در مورد علت نام دژ ماركوه، چندین دیدگاه وجود دارد كه به باور سید محمد تقی سجادی، مولف كتاب " تاریخ و جغرافیای تاریخی رامسر " دیدگاه های دیگر زاده ی اذهان بشر بوده و آن چه به حقیقت نزدیك تر می باشد این است كه ماركوه منسوب به مار و مار مترادف با مارد، آمارد و مرد به فتح میم است . آماردها به مردمی می گفتند كه پیش از ورود آریایی ها میان كاس ها ، كادوسی ها و تپورها در جنوب شرقی گیلان و غرب مازندران (تا تنكابن امروزی) و حوالی آن سكونت داشتند، از طرفی هم بنا به نوشته حدود العالم «مرد» نام یكی از نواحی دهگانه جلگه ای ساحلی دیلم بوده است كه ظاهرا در حوالی همین ماركوه قرار داشت چه بر اساس تقسیماتی كه همین نویسنده به عمل آورده است از چالكرود، لترا، مرد وجود اهنجان(=جورده آهنجان كه منطبق با منطقه ییلاقی جواهرده است) نام می برد و نواحی یاد شده در محدوده شهرستان رامسر واقع اند، ظاهرا چنین به نشر می رسد كه: ماركوه یعنی كوهی است كه متعلق به مارها(آماردها، آمردها، ماردها و مردها) می باشد. چیزی كه هست در تلفظ عامیانه ماركوه بدون " ها " به كار می رود.
در تاریخ تپورستان از قلعه ای به نام اُزبلو نام برده شده و چنین به نظر می رسد كه مقصود از آن همین قلعه ماركوه باشد. میان این قلعه و قلعه شاه نشین یا قلعه بند ، ارتباطی تنگاتنگ وجود دارد. این قلعه ها با وقایعی كه در سال 536 هجری قمری اتفاق افتاد ، به تسخیر اسماعیلیان در آمدند و اسماعیلیان برای آنان حاكم معین نمودند وضع داخلی قلعه ماركوه از لحاظ وسعت به نحوی است كه گنجایش صد سرباز را دارد و همگی به راحتی می توانند در آن زندگی كنند. در مركز قلعه چاهی است كه بر اساس روایات محلی، روزگاری میان آن و قلعه ای به نام قلعه باغ كه در نیاسته رامسر واقع است و فاصله بالنسبه زیادی با ماركوه دارد راه ارتباطی وجود داشت.
وجود قطعات سفالین تنبوشه های شكسته در داخل قلعه ماركوه حاكی از آن است كه آب آشامیدنی قلعه از چشمه های دور دست تامین می گردید. برج و باروی این قلعه با گذشت سالهای مدید و با وجود فراز و نشیب زمین و زمان هنوز برقرار است و استحكام آن بیشتر بدان لحاظ می باشد كه از سنگ و گچ غربالی ساخته شده است. طول ضلع شرقی آن70/17 متر و قعر آن 30/2 متر و ارتفاعش 30/6 متر و طول ضلع غربی آن 9 متر تمام است. ضلع شمالی با سنگی كه در امتداد آن قرار دارد به دو قسمت تقسیم می شود: قسمت غربی آن 80/14 متر و قسمت شرقی آن كه از سر سنگ جدا می گردد 15 متر است.